Ipuinen zaindaria: liburutegia irudimenaren eta ikaskuntzaren atari
Bilbon, 2026ko martxoaren 15ean, igandea, eguerdiko 12etan. Arriaga Antzokia. Ipuinen zaindaria (El guardián de los cuentos), bakarlari, koru eta orkestrarako ekitaldi bateko opera, Miquel Ortegaren musikarekin eta Andres Martorellen libretoarekin, 2010ean Nafarroako Ganbera Operaren enkarguz estreinatua. Gaztelaniazko opera, euskarazko eta gaztelaniazko gaintituluekin, 6 urtetik gorako publikoarentzat gomendatua. Iraupena, 85 minutu.
Ariadna, Maria Lacunza. Horazio, Javier Erro. Antonius, Julen Garcia. Printzesa, Andrea Jimenez. Pinotxo, Leyre Medina. Sorgina, Leticia Vergara. Untxi zuria, Begoña Garcia. Pospolo-saltzailea, Maria Gutierrez. Edurnezuriren sorgina, Erika Imizcoz. Ipotxak, OCN koru-eskola. Politxinela, Elena Lacunza. Arlekin, Miguel Nuño.
Sinfonia Navarra. OCN Koru eta Koru-eskola. Musika-zuzendaria, Miquel Ortega. Eszena-zuzendaria, Carlos Crooke. Eszenografia, OCN. Jantziak, Edurne Ibañez. Argiztapena, Jorge Urrizola. Koreografia, Leticia Perez. Karakterizazioa, Amaia Mendo eta Arantxa Otel. Ekoizpena, Nafarroako Ganbera Opera (OCN). ABAO txiki. ABAO Bilbao Operaren 74. denboraldia.
JUAN CARLOS MURILLO
Miquel Ortegaren eta Andres Martorellen El guardián de los cuentos opera familia osoarentzat berariaz sortutako orainoko izenburu-multzo txikian sartzen da. “Haurrentzako opera” soil bat baino gehiago, guztiontzako benetako opera gisa uler daiteke, adin ezberdinetako ikusleentzako irakurketa-maila desberdinak proposatzen dituen obra, alegia.
Tramak Ariadna eta Horazioren gorabeherak jarraitzen ditu, liburutegi zahar batean sartu ondoren, Antonius —ipuinen zaindaria— esnatu eta Ipuin guztien liburuaren barrura abiatzen diren nerabeak. Bertan, Edurnezuri, Pinotxo, Hansel eta Gretel edo Loti ederra bezalako kontakizun klasikoen unibertsoak zeharkatu beharko dituzte, irteera aurkitzeko erronka ezberdinei aurre eginez. Proposamen dramatikoak, liburutegia beste mundu batzuetarako atari bihurtzen duenak, tradizio luzeko motibo literario batekin jolasten du: liburua errealitatearen eta irudimenaren arteko igarobide gisa.
Alde horretatik, irakurketa sinboliko interesgarria ere proposatzen du antzezlanak protagonisten izen propioen bidez. Ariadnak Ariadne ekartzen du gogora ezinbestean, labirintotik ateratzeko aukera ematen duen hariari lotutako figura mitikoa; Horaziok, berriz, literatura-tradiziora eramaten gaitu poeta erromatarra gogoraraziz —modu apalagoan beharbada—, «Carpe diem» ospetsuaren autorea, alegia, orainaldiaz gozatzera gonbidatzen gaituena. Ez da kasualitatea neskato argitsu eta ikasle aplikatua izatea bere lagun letragutxikoa gidatzen duena kontakizunen mundua osatzen duten istorioen labirintoan zehar.
Dramaturgiak herri-ipuinetan inspiratutako eszenen segida baten bidez artikulatzen du obraren ibilbidea, eta prozedura horrek antzerki narratiboaren logika episodikora hurbiltzen du obra. Bertan Aliziaren Untxi Zuria agertzen da, kontakizun batetik bestera ibiltzeko gai den pertsonaia, ipuin ezberdinen arteko lotura elementu gisa funtzionatzen duena. Emaitza ikuskizun trinkoa da, orokorrean ondo eraikia, nahiz eta eszena batzuen intentsitate eta erritmoan zenbait gorabehera izan.
Osagai ludikoaz harago, dimentsio pedagogiko nahiko esplizitua ere planteatzen du obrak. Libretoak irakurketak ezagutza eta abenturarako ate gisa duen balioa azpimarratzen du, eta, aldi berean, ipuin tradizionaletan agertzen diren zenbait estereotiporen berrikustea ere ekartzen du. Hala, Ariadnaren begiradak kontrapuntu kritiko bat sartzen du genero-rol batzuen aurrean, egungo sentsibilitateetatik hurbilago legokeen berrinterpretazio bat proposatuz.
Ortegaren partiturak funtzio erabakigarria betetzen du ikuskizunaren artikulazioan. Zuzendari eta konpositore gisa ibilbide luzea duen musikaria, Ortegak bokazio dramatiko nabarmena eta komunikatzeko borondate argia duen hizkuntza tonala ezaugarri dituen opera-idazkera garatu du. El guardián de los cuentos (Ipuinen zaindaria) lanean, estetika hori ekintza eszenikoari zuzenean lotutako musika batean gauzatzen da, egoera dramatikoak laguntzen eta azpimarratzen dituen soinu-banda gisa sortua.
Izan ere, partitura komedia musikaletik eta musika programatikoaren tradiziotik hurbil dagoen eremu batean mugitzen da, melodia argiekin eta kontakizuna jarraitzea eta ulertzea errazten duten motibo identifikagarrien erabilera errepikatuarekin. Ez dira falta, hala ere, opera-tradizioari egindako keinu batzuk —trantsizio-errezitatibo txikiak edo erreferentzia puntualak, hala nola Richard Wagnerren Walkirien kabalgataren oroitzapena—, musika-diskurtsoa, nolabaiteko erreferentzia-jokoaren bitartez, aberastu egiten dutenak. Azken atala, esaterako, kanon fugatu gisa eraikia, non pertsonaiek tramaren ebazpena aurreratzen duten, partiturako unerik arrakastatsuenetako bat gertatu zen.
Sinfonía Navarra ganbera-orkestra maisutasun eta eraginkortasun nabarmenez aritu zen, Ortegaren beraren zuzendaritzapean, eta une oro eutsi zion halako obra batek eskatzen duen narrazio-pultsuari eta soinu-argitasunari.
Ahotsei dagokienez, funtzioa bi protagonisten inguruan egituratzen da. Maria Lacunza sopranoak Ariadna sendo eta ondo proiektatua eskaini zuen, lanaren benetako ahots ardatza, kantu lerro seguru eta estilistikoki sinesgarriarekin. Haren aurrean, Javier Errok —pop musikaren esparrutik datorrenak— antzerki musikaletik hurbilago dagoen erregistro batean gorpuztu zuen Horazio gaztea, zalantzarik gabe ikuskizunaren estetika hibridoarekin eta pertsonaiaren izaerarekin guztiz bat datorren aukera, bestalde.
Abeslari eta aktore talde sendo batek osatu zuen antzezleen zerrenda, eta horien artean Julen Garcia baritonoa (Antonius zaindaria), Andrea Jimenez (Printzesa) eta Leyre Medina (Pinotxo) nabarmendu ziren bereziki. Haiei esku-hartze laburragoak dituzten interpreteak gehitu zitzaizkien —sorginak, untxi zuria edo pospolo-saltzailea—, Nafarroako Ganbera Operako Abesbatza Eskolako haurren koruaren parte-hartzearekin batera, Edurnezuriren ipotxen roletan, eta Elena Lacunza eta Miguel Nuño dantzarien parte-hartzearekin, Politxinela eta Arlekin roletan.
Eszenikoki, produkzioak proiekzioetan oinarritutako dispositibo bisual baten aldeko apustua egiten du, hasierako liburutegiko espazioa liburuaren hainbat mundutan eraldatzen duena. Baliabidea eraginkorra da eta eszenen arteko trantsizio arina ahalbidetzen du, ikuskizunaren irudimen izaera indartuz. Edurne Ibañezek diseinatutako jantziek, material birziklatuekin eginak —globoak, gomazko eskularruak edo bizikletako gurpilak—, gainera, osagai sortzaile eta jasangarri interesgarria eransten diote produkzioari.
Jende asko bildu zen igande goizeko emanaldian, eta gogotsu erantzun zuten ikus-entzule gehienek. Komeni da adieraztea, hala ere, ikuskizunerako gomendatutako adinak —sei urtetik aurrera— logika ulergarri bati erantzuten diola: obrak halako konplexutasun narratibo eta metaliterario bat planteatzen du, eta horrek garapen kognitibo minimo bat eskatzen du erabat estimatua izateko.
Oro har, El guardián de los cuentos familia-opera garaikidearen esparruko proposamen sendo gisa agertzen da: ikuskizun irudimentsua, musikalki irisgarria eta dramatikoki eraginkorra, planteamendu pedagogiko interesgarri eta esanguratsuei uko egin gabe, ipuinek ikuslea beste mundu batzuetara garraiatzeko duten botere zaharra bizirik mantentzea lortzen duena.
