Txotxongiloak, musika eta magia ipuinen basoan
Bilbo, 2026ko maiatzaren 10a, igandea, eguerdiko 12etan. Arriaga antzokia. El bosque de Grimm, La Maquinéren diziplina anitzeko ikuskizuna.
Musika: Maurice Ravel. Musika-egokitzapena eta beste konposizio batzuk: José López-Montes. Aktoreak eta txotxongiloen manipulazioa: Elisa Ramos eta Ángela Cáceres. Pianoa: Daniel Tarrida. Dramaturgia: Joaquín Casanova eta Elisa Ramos. Eszenografia, argiztapena eta proiekzioak: Joaquín Casanova. Txotxongiloak: Elisa Ramos. Jantziak: Elisa Ramos eta Capi Vallecillo. Ekoizpena: La Maquiné. ABAO txikiren 20. denboraldia. ABAO Bilbao Operaren 74. denboraldia.
JUAN CARLOS MURILLO
ABAO txiki programak El bosque de Grimm lana aurkeztu zuen Arriaga Antzokian bere hogeigarren denboraldiari amaiera emateko. Granadako La Maquiné konpainiak Maurice Ravelen Ma mère l’Oye suitearen gainean eraikitako proposamen eszenikoak lurralde magiko bihurtu zuen agertokia, ipuin tradizionalen unibertsoa eta musika-oroipen finena elkartzen diren lurraldea.
Basoa — ipuinetako espazio sinboliko nagusia — trantsizio eta metamorfosirako leku gisa aurkezten zaigu hemen, magia eta lilurarako lekua: maitagarriak, otsoak, galdutako neska-mutilak eta izaki zoragarriak bizi diren lurraldea. Joaquín Casanova eta Elisa Ramosen lanak unibertso iradokitzailea, azalpen arrazionalik behar ez duena taularatzen du, gehiegikeria narratiboa edo didaktismo esplizituegia saihestuz. Irudia, keinua eta musika baino ez.
Ikuskizunak erretaula bizi eta aldakor baten itxura hartzen du, halako collage poetiko bat, Charles Perraultek eta Grimm anaiek bildutako ipuinetako pasarte ezagunen gainean eraikia. Txanogorritxo, Erpurutxo, Edurnezuri edo Errauskin etengabeko ibilaldi eszenikoan agertzen eta desagertzen dira. Istorioak ez dira modu itxian aurkezten, haurren memoria kolektibo baten isla gisa baizik.
Ahozko testurik ez izateak are gehiago azpimarratzen du obraren dimentsio fantastikoa. Narrazioa musikaren, keinu-antzerkiaren, txotxongilo-lanaren eta argi-proiekzioen bidez egituratzen da, organikotasun handiko engranaje batean. Ravelen Ma mère l ‘oye-ren partiturak — José López-Montesek berrantolatua eta moldatua — benetako ehundura dramatiko modura funtzionatzen du, ekintzan integratua, atmosferak, tentsioak eta trantsizioak naturaltasun apartaz moldatuz, Daniel Tarridaren pianoaren bitartez gorpuztua.
Iparraldeko konpositorearen musikak, fintasun tinbrikotik, gardentasun harmonikotik eta inpresionismoaren oroimenetik eraikiak, irudikatutako istorioari eta espazioari estu lotutako itzulpen eszeniko bat aurkitzen du antzezlan honetan: irudimenez eta iradokizunez beteriko atmosferak eta soinu-espazioak.
Eszenografiak eta gainontzeko baliabide bisualek elkarrekin lan egiten dute alegiazko espazio horren eraketan. Hondoko oihalaren gainean proiektatutako izarrak, joko kromatiko xumeak, forma zehaztugabeak, pixkanaka pertsonaia, jantzi edo elementu narratibo bilakatzen direnak, Txano Gorritxoren kapa gorriaren edo Erraldoiaren oin itzelaren presentzia ikoniko indartsua: elementu guztiek laguntzen dute unibertso plastiko iradokitzaile bat eratzen, umeek, bestalde, berehala onartu eta bere egin zutena.
Publiko txikiaren erreakzioa izan zen, seguruenik, ikuskizunaren arrakastaren frogarik argiena. Haurrek etengabe parte hartu zuten, pertsonaiak arrisku ikusezinez ohartaraziz, barrezka eta eszenan gertatzen zena komentatuz edo ekintzaren garapenean erabateko bat-batekotasunez inplikatuz. Elkarreragin arin horrek ederki erakutsi zuen ikuskizunak zenbateraino konektatzen duen haurren irudimenaren funtsezko mekanismoekin.
Arrakasta horretan zerikusi handia izan zuen Elisa Ramos eta Angela Cáceresen antzez-lan bikainak. Biek eusten diote funtzioari, keinua, erritmoa eta txotxongiloen manipulazioa maisuki menderatuz. Euren lanak freskotasuna, zehaztasuna eta adierazkortasun garbia erakusten ditu; mugimendu gutxi batzuekin pertsonaia bakoitzari bizitza eta nortasuna emateko gaitasuna. Badirudi dena naturaltasunez sortzen dela etengabe eraldatzen ari den eszena-jokoaren barruan.
Txotxongilo-antzerkiaren magia eta lilura jatorrizko baso bihurtutako Arriagako eszenatokian, non oraindik gal gaitezkeen, batere beldurrik gabe, bertan edozer gerta daitekeela onartuta.
